Wiele osób zastanawia się, czy wystarczająco zadbało o swoich bliskich na wypadek własnej śmierci w szczególności, gdy majątek pozostawiony spadkobiercom byłby znaczny.
Nie wszyscy jednak zastanawiają się, co w sytuacji, gdy przeprowadzenie postępowania spadkowego się przeciąga?
- Czy moja żona może korzystać z naszych pieniędzy z rachunku bankowego?
- Czy poradzi sobie z finansowo z rachunkami za wspólny dom?
- Czy rodzinę będzie stać na poniesienie kosztów pochówku?
- Czy po stracie mąż będzie mógł finansowo pozwolić sobie, by w spokoju załatwić wszystkie formalności i zrobić nawet bezpłatną przerwę od pracy?
W większości przypadków sprawy spadkowe załatwiane są polubownie – w obecności notariusza stawiają się zainteresowane osoby i spadek zostaje przyjęty bez komplikacji.
Niestety zdarza się, że rozmowy o przyszłości doprowadzają do sporu pomiędzy potencjalnymi spadkobiercami. W takiej sytuacji, bywa, że jedynym rozwiązaniem jest złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu.
Długotrwałe postępowania spadkowe toczące się przed sądami w Polsce stają się obecnie standardem. W przypadku, gdy spadkodawcy nie są w stanie dojść do porozumienia co do nabycia spadku, a w szczególności, gdy w grę wchodzi testament, gospodarowanie pozostawionym spadkiem przez uprawnionych może być przez dłuższy czas niemożliwe. W tym czasie potencjalni spadkobiercy, dla zabezpieczenia własnych interesów, nierzadko ponoszą koszty utrzymania spadku z własnej kieszeni – czynsz za pozostawiony w spadku lokal, ubezpieczenie OC samochodu testatora. Pokrywają także m.in. koszty pochówku, nierzadko wykraczające poza zwrot kosztów pogrzebu wypłacany przez ZUS.
„Mam dobre ubezpieczenie na wypadek śmierci, mojej rodzinie nie grozi trudna sytuacja finansowa”
Często, na wypadek niespodziewanych sytuacji, spadkodawca zapobiegawczo wykupuje ubezpieczenie na wypadek śmierci, co może być dobrym rozwiązaniem w sytuacji, gdy spadkobiercy dziedziczą nie tylko aktywa, ale także pasywa (kredyt hipoteczny, przedsiębiorstwo), a ustalenie składu spadku może wymagać czasu. Mogą one zostać przeznaczone na spłatę większych zobowiązań.
Z reguły jednak wypłata odszkodowania nie jest natychmiastowa – Ubezpieczyciel bada bowiem okoliczności zdarzenia, czy nie zaistniały wyłączenia odpowiedzialności. Jest to proces, który Ubezpieczyciel powinien przeprowadzić co do zasady w 30 dni (a gdy okoliczności sprawy nie są jasne, także dłużej). W tym czasie rodzina musi płacić bieżące zobowiązania.
Co może w takiej sytuacji zrobić spadkodawca?
Spadkodawca, który chciałby za życia zabezpieczyć swoich spadkowych beneficjentów, może podjąć kilka prostych działań, w celu ułatwienia im sytuacji, w której stracą bliską osobę. Takim rozwiązaniem jest, m.in. możliwość ustanowienia na rachunku bankowym dyspozycji wkładem na wypadek śmierci posiadacza rachunku bankowego. Zgodnie z art. 56 Prawa bankowego, posiadacz rachunku może złożyć do banku dyspozycję, która umożliwi określonym osobom (m.in. małżonce, dzieciom, czy rodzicom) wypłatę środków jeszcze przed przeprowadzeniem postępowania spadkowego.
Ile środków można w taki sposób wypłacić?
Wypłata nie może przekroczyć jednak dwudziestokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Środki te mogą zostać przeznaczone na dowolny cel. Taka dyspozycja zwiększa bezpieczeństwo finansowe bliskich, bez konieczności pilnego załatwienia spraw związanych ze spadkiem.
Czy rodzina będzie musiała zwrócić te środki, jeśli nie odziedziczą ich w spadku?
Zwrot środków wypłaconych na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci posiadacza rachunku bankowego może być konieczny, jeśli wypłaty dokonano na rzecz osób, którym prawo do spadku nie przysługuje. Warto jednak mieć na względzie, że wypłata dokonywana jest na rzecz osób najbliższych – żony, dzieci, którym z reguły przysługuje prawo do zachowku (gdyby jednak do dziedziczenia przez nich nie doszło). Dodatkowo, zwrot może nie być konieczny, jeśli środki te zostały np. przeznaczone za spłatę długów. Inaczej niż w przypadku wypłaty z polisy ubezpieczeniowej, środki z rachunku bankowego spadkodawcy nadal stanowią część masy spadkowej.
Co jeszcze może zrobić spadkodawca dla swoich bliskich?
Zabezpieczenie bliskich na wypadek śmierci jest ważnym aspektem planowania finansów domowych, dlatego też w takiej sytuacji warto skonsultować sprawę z doświadczonym prawnikiem.
Spadkodawca nie zostawił dyspozycji wkładem na wypadek śmierci posiadacza rachunku bankowego – jak szybko przeprowadzić postępowanie spadkowe?
Co do zasady, jeśli spadkobiercy są zgodni, wystarczy umówić się do notariusza, celem sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeśli natomiast utrudnione jest spotkanie wszystkich zainteresowanych w jednym terminie, lub gdy nie ma zgody co do nabycia spadku, warto w takiej sytuacji skorzystać z porady prawnej adwokata. Rzetelna informacja o prawach spadkobierców i możliwościach prawnych może przyspieszyć proces porozumienia się.
Po przeprowadzeniu procedury nabycia spadku, trzeba pamiętać też o zgłoszeniu nabycia spadku do odpowiednich instytucji. Załatwienie formalności jest łatwiejsze, gdy skorzysta się z reprezentacji przez adwokata. Pomoże on w zgromadzeniu odpowiednich dokumentów, poradzi, gdzie znaleźć niezbędne informacje i dopilnuje, by formalności zostały dopełnione w odpowiednim terminie.
Stan prawny na sierpień 2026
Autor: adw. Emilia Bolewska – Kibler